Niemcy, silnik z tyłu i VW Beetle: historia nieoczywistych aut

Autocar opublikował dwa obszerne materiały przeglądowe poświęcone nieoczywistym kierunkom w historii motoryzacji: niezwykłym projektom z Niemiec oraz złotej erze samochodów z silnikiem z tyłu. Choć żaden z nich nie jest zapowiedzią nowego modelu, razem tworzą precyzyjny obraz tego, jak decyzje inżynierskie sprzed dekad kształtują DNA dzisiejszych konstrukcji.

Volkswagen Beetle i zapomniani ojcowie założyciele

Powszechna historia mówi, że Beetle zaprojektował Ferdinand Porsche. Według materiału Autocar prawda jest bardziej skomplikowana: inżynier i wynalazca Bela Barenyi opracował koncepcję tego samochodu pięć lat wcześniej, zanim Porsche przedstawił własny szkic inspirowany owadem. To Barenyiemu zawdzięczamy też dwa pojęcia, które dziś brzmią zupełnie banalnie, bo weszły do każdego podręcznika bezpieczeństwa biernego: strefę zgniotu i nieodkształcalną kabinę pasażerską.

Sam Porsche dostał od Adolfa Hitlera konkretne zlecenie: zbudować Volkswagen, czyli auto dla ludu, które przewiezie dwoje dorosłych i troje dzieci z prędkością ok. 97 km/h i kosztuje tyle co motocykl. Kształt, który z tego wynikł, okazał się nieśmiertelny. Beetle był produkowany do 2003 roku.

Równie ciekawy jest Schlörwagen z 1939 roku – aerodynamiczny prototyp, który wyglądem wyprzedzał epokę o kilkadziesiąt lat. Autocar wymienia go wśród najbardziej osobliwych niemieckich projektów, choć nigdy nie trafił do produkcji seryjnej.

Złota era silnika z tyłu: tanie, przestronne, kłopotliwe

Samochody z silnikiem z tyłu zdominowały rynek w latach 50. i 60. ubiegłego wieku. Argument był prosty: przesunięcie napędu za tylną oś obniżało koszty produkcji i zwalniało przestrzeń w kabinie bez powiększania nadwozia. Jak wyjaśnia Autocar, producenci z całego świata – od Europy po Japonię – przekonywali klientów, że to układ przyszłości.

Fiat engineer Dante Giacosa opisał logikę tej decyzji w swojej książce wprost: „Decydującym elementem, który skłonił mnie do wyboru układu z silnikiem z tyłu, był koszt. Układ przedni był atrakcyjny ze względu na zalety techniczne napędu na przednie koła, ale uczyniłby model ekonomiczny w zakładanym przez nas rozmiarze znacznie droższym”. Tą samą drogą poszedł Fiat 600, a potem Fiat 500 – jeden z najbardziej rozpoznawalnych samochodów w historii Europy.

Śkoda 1000 MB, Renault 4CV, Hillman Imp – lista modeli z tamtej ery jest długa. Większość producentów porzuciła jednak ten układ tak szybko, jak go przyjęła, gdy zmieniły się gusta i wymagania dotyczące prowadzenia.

Dlaczego silnik z tyłu przegrał

Układ tylnosilnikowy miał jedną fundamentalną wadę: rozkład mas niekorzystny dla dynamiki. Ciężki napęd za tylną osią powodował nadsterowność, szczególnie odczuwalną przy gwałtownych manewrach. Autocar wskazuje, że właśnie zmiana oczekiwań kierowców – rosnące wymagania co do przewidywalności prowadzenia – skłoniła producentów do powrotu do układów przedniosilnikowych lub przejścia na napęd na przednie koła.

Porsche 911 to jedyny masowo produkowany samochód, który zachował silnik z tyłu i przetrwał próbę czasu – tyle że przez dekady inżynierowie Porsche walczyli z fizyką, żeby poskromić charakterystykę jezdną wynikającą właśnie z tego układu. Naszym zdaniem to dowód, że niektóre decyzje inżynierskie żyją własnym życiem: Porsche nie zmienił układu, bo stał się on częścią tożsamości marki, a nie dlatego, że był optymalny.

Co to oznacza

Oba materiały Autocar to retrospekcja, ale dla polskiego czytelnika mają konkretny kontekst. Fiat 500 z silnikiem z tyłu był przez lata jednym z najpopularniejszych aut w Polsce – wielu kierowców uczyło się na nim jazdy jeszcze w latach 70. i 80. Dziś elektryczny Fiat 500e wraca do nazwy, ale układ napędowy ma z przodu. Historia zatoczyła koło.

Barenyi i jego strefa zgniotu to z kolei przypomnienie, że bezpieczeństwo bierne w samochodach nie zaczęło się od Euro NCAP ani od regulacji UE – zaczęło się od jednego inżyniera, którego nazwisko większość ludzi nie kojarzy. Warto, żeby zostało zapamiętane.

Dla producentów planujących dziś koncepty elektryczne lekcja jest inna: niekonwencjonalne decyzje projektowe – jak umieszczenie silnika z tyłu albo aerodynamiczne nadwozie Schlörwagena – często wyprzedzają rynek o dekady. Pytanie, czy ktoś ma odwagę je wdrożyć.

FAQ

Kto naprawdę zaprojektował Volkswagena Beetle?

Zgodnie z materiałem Autocar pierwotną koncepcję opracował inżynier Bela Barenyi, pięć lat przed tym, jak Ferdinand Porsche przedstawił swój projekt. Porsche zrealizował zlecenie Hitlera na tani samochód dla mas, ale pierwszeństwo koncepcji przypisuje się Barenyiemu.

Dlaczego samochody z silnikiem z tyłu przestały być popularne?

Producenci porzucili ten układ głównie z powodu niekorzystnych właściwości jezdnych – silnik za tylną osią powodował nadsterowność i utrudniał kontrolę nad autem. Jak wynika z analizy Autocar, zmiana gustów i rosnące wymagania bezpieczeństwa przyspieszyły odejście od tego rozwiązania w latach 70.

Który samochód z silnikiem z tyłu jest nadal produkowany?

Porsche 911 to jedyny masowo produkowany model, który zachował silnik z tyłu przez ponad sześć dekad. Porsche przez lata intensywnie pracowało nad zawieszeniem i rozkładem mas, żeby skompensować fizyczne ograniczenia tego układu.

Galeria